Ерөнхий сайд Г.Занданшатар өчигдөр хилийн зурваст 34,227 га газар олгосон өмнөх Засгийн газрын тогтоол хууль бус болох тухай мэдээлсэн.

Тэгвэл Ковид-19 цар тахлын үеэр Монголын нүүрсний экспорт, ялангуяа хилийн нэвтрүүлэлттэй холбоотой бодлого, зохицуулалт нь нүүрсний үнэд огцом зөрүү үүсгэж, төрийн өмчит Эрдэнэс Тавантолгой компанийн орлогын урсгалд сөргөөр нөлөөлсөн тухай баримтууд олон нийтийн анхааралд орж байна.

Энэ талаар ЭТТ дээр хилийн нэвтрүүлэлтийг сайжруулах төсөл дээр ахлан ажиллаж байсан Э.Баатарцогт шүгэл үлээлээ.

Тухайн үед ЭТТ-ийн уурхайн аман дээрх нүүрсний үнэ дунджаар 60–90 ам.доллар байсан бол хилийн нэвтрүүлэлт, тээвэр, гаалийн зардлыг нэмэхэд 140–190 ам.доллар хүрч өссөн байна.

Нүүрс хил давмагц зах зээлийн үнэ 200+ ам.доллар-т хүрч байсан нь логистикийн гинжин хэлхээний доголдол, зохицуулалтын асуудлыг илтгэж буй гэж тайлбарлажээ.

Нүүрсийг дотооддоо 300–400 км тээвэрлэж хилд хүргэн, улмаар БНХАУ-ын талд 1000+ км-ийн урт тээврээр зөөх шаардлага нь өртгийг өсгөж, өрсөлдөх чадварыг сулруулсан.

Иймээс нүүрсний борлуулалт нь олборлолтоос илүү логистикийн бодлого, хилийн нэвтрүүлэлтийн зохицуулалтаас шууд хамааралтай байсан аж.

ЭТТ нь нүүрс олборлогч компани хэвээр байсан ч уртын тээврийн зөвшөөрөл, хилийн нэвтрүүлэлтийн квотыг өөр байгууллагууд хариуцдаг байв.

Ковидын үед Засгийн газраас экспортын орлогыг нэмэгдүүлэх үүрэг өгсөн атлаа, нөгөө талд нь квот, нэвтрүүлэлтийг чангаруулсан зохицуулалт зэрэгцэн хэрэгжсэн нь бодлогын зөрчил үүсгэсэн гэж дүгнэжээ.

2020 онд ковидын нөлөөгөөр нүүрсний экспорт 22%-иар буурч, 28.6 сая тонн болсон нь зорилтот түвшнээс доогуур үзүүлэлт байв.

Мөн боомтуудаар өдөрт нэвтрэх тээврийн хэрэгслийн тоо 800-аас хэдхэн зуу болж буурсан нь тээврийн саатлыг улам нэмэгдүүлсэн байна.

Харин 2021 онд тонн нүүрсний үнэ 74-өөс 176 ам.доллар хүртэл өсөж, эрэлт, үнийн хэлбэлзэл огцом нэмэгджээ.

Тухайн үед хилийн нэвтрүүлэлтийн квотын 60%-ийг ЭТТ, 25%-ийг “Энержи”, 15%-ийг Жижиг Тавантолгой эзэмшдэг байсан нь төр-хувийн компанийн хоорондын зөрчил, квотын маргааныг үүсгэж байв.

ЭТТ-ийн зүгээс хилийн нэвтрүүлэлтийг сайжруулах төслүүдийг эхлүүлсэн ч удирдлагын өөрчлөлт, бодлогын шахалт, хяналтын маргааны улмаас төслүүд зогссон гэж мэдээлж байна.

Үүний дараа хилийн нэвтрүүлэлтийн автоматжуулалттай холбоотой зарим төслийг хувийн компани хэрэгжүүлж эхэлсэн бөгөөд ЭТТ-ийн боловсруулсан логистикийн цогц бодлого бүрэн хэрэгжээгүй үлдсэн гэх тайлбар гарчээ.

ЭТТ-иас бүтэн 2 жил хөөцөлдөөд бараагүй хилийн нэвтрүүлэлтийн төслийн газрыг нэг хувийн компанид Х.НЯМБААТАР өгчихөөр нь Монголд мөнгөтэй эрх мэдэлтэй бол юу ч хийж болдогийг хараад мэл гайхаж цэл хөхөрч байв. Энэ нь 3,4 сая иргэний эрх ашгаас Л.Оюун-Эрдэний бүлэглэлийн эрх ашиг давж гарсныг харуулж байгаа юм.

Нэг сонирхолтой факт нь Манай хуучин ерөнхий сайд Оюун-эрдэнэ, Сангийн яамны сайд Жавхлан, төрийн нарийн Бэт Ж.Ганбат нар ЭТТ-г нүүрс тээвэрт оролцуулах болон хилийн нэвтрүүлэлтийг сайжруулахад нь анхнаасаа дэмжээгүй бөгөөд бүр саад хийж байсан нь энэхүү 34 мянган га газрыг өөр компанид өгснөөр илэрч байна.