Боловсролын яамны сайд Л.Энх-Амгалан сэтгүүлчидтэй уулзаж, бодлогоо танилцуулж байна.

Л.Энх-Амгалан: Малчдын хүүхдүүдийг есөн нас хүртэл нь эцэг эх, асран хамгаалагчидтай нь байлгах боловсролын шинэ тогтолцоог бий болгоно.

Монгол Улсад малчдын хүүхдүүд боловсрол эзэмшихийн тулд бага наснаасаа эхлэн эцэг эхээсээ хол, дотуур байранд амьдрах шаардлагатай болдог нь боловсролын хүртээмжийг хангаж байгаа ч нийгмийн болон сэтгэлзүйн олон талт асуудлыг дагуулж байна. Өнөөдрийн байдлаар улсын хэмжээнд 500 гаруй дотуур байранд 30–40 мянган хүүхэд амьдарч байгаагийн дийлэнх нь малчдын хүүхдүүд бөгөөд тэд жилдээ дунджаар 9 сар буюу 200 гаруй хоног гэр бүлээсээ тусгаар амьдарч байна. Энэ нь хүүхдийн хөгжил, төлөвшилд шууд нөлөөлөхүйц хугацаа юм.

Гэвч дотуур байрны орчин нөхцөл олон тохиолдолд шаардлага хангахгүй хэвээр байна. Судалгаагаар зарим дотуур байранд хэт ачаалал үүсэж, 50–60 хүүхдийн багтаамжтай байранд 70-аас дээш хүүхэд амьдарч байгаа тохиолдол бүртгэгдсэн бөгөөд ариун цэврийн байгууламж нь гадна байрлалтай, цэвэр усны хүртээмж муу, халаалт, гэрэлтүүлэг хангалтгүй зэрэг нийтлэг зөрчил илэрдэг. Хүүхдүүд өөрсдөө “хоолондоо цаддаггүй”, “орчин тав тухгүй” гэж үнэлсэн нь амьдрах орчны чанар бодит байдал дээр ямар түвшинд байгааг илтгэнэ.

Үүнээс гадна дотуур байр нь хүүхэд хамгааллын эрсдэлтэй орчин болж байгааг судалгааны тоо баримтууд харуулж байна. Жишээлбэл, сурагчдын 22.9 хувь нь үе тэнгийнхний доог тохуу, 17.9 хувь нь гадуурхалтад өртдөг гэж хариулсан бол 12.5 хувь нь бие махбодын хүчирхийлэлд өртөж байсан гэжээ. Мөн дотуур байрны ажилтнуудын зүгээс хүүхдийг цохих (39%), чимхэх (32.5%) зэрэг зохисгүй харилцаа гардаг талаар дурдсан нь хүүхэд хамгааллын бодлого хэрэгжилтийн түвшинд сул байгааг харуулж байна.

Хамгийн анхаарал татах асуудал нь сэтгэлзүйн нөлөөлөл юм. Бага насандаа эцэг эхээсээ холдсон хүүхдүүд ганцаардал, айдас, стресс мэдрэх нь элбэг бөгөөд урт хугацаанд энэ нь өөртөө итгэх итгэл буурах, нийгмийн харилцаанд хүндрэл үүсэх, сэтгэлзүйн тогтворгүй байдалд хүргэх эрсдэлтэй. Өөрөөр хэлбэл, дотуур байр нь зөвхөн амьдрах орон зай биш, хүүхдийн сэтгэлзүйн орчныг тодорхойлогч хүчин зүйл болж байна.

Энэ нөхцөл байдал нь хот, хөдөөгийн хүүхдүүдийн хоорондын нийгмийн тэгш бус байдлыг улам гүнзгийрүүлж байна. Хотын хүүхдүүд гэр бүлтэйгээ хамт амьдарч, тогтвортой орчинд боловсрол эзэмшиж байхад малчдын хүүхдүүд бага наснаасаа бие даан амьдрах шаардлагатай болдог нь боловсролын чанар төдийгүй амьдралын боломжийн ялгааг бий болгож байна.

Иймээс дотуур байрны асуудлыг зөвхөн “байр, хоол”-ны асуудал гэж бус, хүүхдийн хөгжил, хамгаалал, сэтгэлзүйг цогцоор нь хамарсан нийгмийн бодлогын асуудал гэж үзэх шаардлагатай байна. Өнөөгийн бодлого боловсролын хүртээмжийг хангахад чиглэсэн ч хүүхдийн амьдрах орчны чанар, сэтгэлзүйн хэрэгцээг орхигдуулж байгаа нь гол сул тал болж байна. Цаашид дотуур байрыг хүүхдэд ээлтэй орчин болгон шинэчлэх, сэтгэлзүйн болон нийгмийн үйлчилгээ нэвтрүүлэх, бага насны хүүхдийг гэр бүлээс нь аль болох холдуулахгүй байх бодлогыг хэрэгжүүлэх нь энэ асуудлын үндсэн шийдэл болох юм.

Л.Энх-Амгалан: Багшийн дутагдалтай сургуульд очиж ажилласан залуучуудыг цэргийн алба хааснаар дүйцүүлнэ.

Хөдөө, алслагдсан бүс нутгийн сургуулиудад багшийн дутагдал олон жил үргэлжилж, зарим хичээл огт ордоггүй, эсвэл мэргэжлийн бус хүн заах нөхцөл үүсч байна. Ялангуяа математик, физик, англи хэл зэрэг суурь хичээлүүд дээр багшийн хомсдол илүү тод илэрдэг нь сурагчдын сурлагын чанар, цаашдын боловсролын боломжид шууд нөлөөлж байна. Энэ нөхцөлд багшийн дутагдалтай сургуульд тодорхой хугацаанд ажилласан залуучуудыг цэргийн алба хаасантай дүйцүүлэн тооцох бодлого нь бодит шаардлагаас үүдэлтэй шийдэл гэж үзэх үндэслэлтэй.

Нэгдүгээрт, энэхүү бодлого нь хүний нөөцийн хомсдлыг богино хугацаанд нөхөх боломжтой. Жил бүр их, дээд сургууль төгсөж буй мянга мянган залуучуудын дунд багшлах боломжтой, суурь мэдлэгтэй боловсон хүчин цөөнгүй байдаг ч тэдний ихэнх нь хотод төвлөрөх хандлагатай. Харин цэргийн албанд татагдах насны залуучуудыг бодлогын хүрээнд хөдөө орон нутагт багшлахад чиглүүлснээр боловсролын салбарт шууд нөлөө үзүүлэх хүний нөөцийг нэмэгдүүлэх боломж бүрдэнэ.

Хоёрдугаарт, энэ нь нийгмийн шударга байдлыг тодорхой хэмжээнд хангах шийдэл болж чадна. Цэргийн алба нь эх орондоо үүрэг гүйцэтгэх нэг хэлбэр гэж үздэг бол боловсролын салбарт, тэр дундаа алслагдсан бүсийн хүүхдүүдэд мэдлэг олгох нь түүнтэй адил нийгмийн ач холбогдолтой үйлчилгээ юм. Иймээс “зэвсэг барьж хамгаалах” болон “мэдлэгээр дамжуулан хөгжүүлэх” хоёр үүргийг бодлогын түвшинд ижил үнэлэх боломжтой.

Гуравдугаарт, уг бодлого нь залуучуудын хувь хүний хөгжилд эерэг нөлөө үзүүлнэ. Хөдөө орон нутагт ажиллах нь тэдэнд бие даах чадвар, манлайлах ур чадвар, нийгмийн хариуцлага зэрэг чухал чадварыг олгоно. Мөн хот, хөдөөгийн ялгааг биечлэн ойлгож, нийгмийн асуудалд илүү бодитой ханддаг иргэн болж төлөвшихөд дэмжлэг болно.

Гэсэн хэдий ч энэ бодлогыг хэрэгжүүлэхэд анхаарах хэд хэдэн эрсдэл бий. Нэгдүгээрт, мэргэжлийн бэлтгэлгүй хүн багшлах нь сургалтын чанарт сөргөөр нөлөөлөх магадлалтай. Иймээс оролцогчдод богино хугацааны багшлах арга зүйн сургалт, менторшип зайлшгүй шаардлагатай. Хоёрдугаарт, алслагдсан бүсийн амьдрах орчин, дэд бүтэц сул хэвээр байвал залуучуудын идэвх буурах эрсдэлтэй тул орон байр, цалин, нэмэгдэл урамшууллыг бодлоготой уялдуулах хэрэгтэй. Гуравдугаарт, энэхүү хөтөлбөр нь түр зуурын “нөхөөс” болж үлдэхгүй, тогтвортой багшийн нөөц бүрдүүлэх урт хугацааны бодлоготой уялдах ёстой.