Нийслэлчүүдийн ирэх өвөл хэрэглэх хагас коксон түлшний нийлүүлэгчийг сонгон шалгаруулах тендер хоёрхон хоногийн дараа нээгдэх гэж байна. Хачирхалтай нь, зургадугаар сарын 26-нд нээгдсэн эл тендерт өнөөдрийг хүртэл нэг ч оролцогч саналаа ирүүлээгүй байна.

Мөнгөн дүнг нь бага тавьж, унац ашиг багатай болоод компаниуд сонирхохгүй байна уу гэвэл тийм биш. 288,780,676,800 төгрөгөөр хагас кокс худалдаж авна, түүний 195,958,316,400 төгрөгийг энэ онд санхүүжүүлнэ гэжээ.

Харин өнгөрсөн жил яг энэ тендерт өрсөлдөгчгүй, Монголын талаас санал болгосон үнийг бараг бууруулалгүй шалгарч байсан “Shaanxi Coal Chemical Industry Group Shenmu Energy Development Ltd. Wuzhou Branch” хэмээх хятад компани энэ  жил дахин шалгарахаар “хор найруулж”, захиалагч тал болох “Тавантолгой түлш” ХХК-ийн удирдах албан тушаалтан нарын хүмүүс хамжсан байж болзошгүй байна.

Эхний тендер

Нийслэлчүүд өнгөрсөн жилээс эхлэн өвлийн хэрэгцээндээ БНХАУ-аас импортлосон хагас коксон шахмал түлшийг хэрэглэх болсон. Хэдий шахмал түлш үйлдвэрлэхээ больсон ч савлах, түгээх дэд бүтцээ хадгалж үлдсэн гэдэг утгаараа БНХАУ-аас хагас кокс худалдан авах захиалгыг Нийслэлийн өмчит “Тавантолгой түлш” ХХК-д хариуцуулсан бөгөөд тус компани 226 тэрбум төгрөгөөр 306 мянган тонн хагас кокс, сайжруулсан шахмал түлшийг худалдан авах тендер зарласан.

Эл тендерт БНХАУ-ын “Shaanxi Coal Chemical Industry Group Shenmu Energy Development Ltd. Wuzhou Branch” үйлдвэр өрсөлдөгчгүйгээр, төсвөөс зарласан 226 тэрбум, 287 сая төгрөгийн үнийн саналыг бараг буулгалгүй буюу 225 тэрум, 981 сая тэрбум төгрөгийн үнийн дүн санал болгон шалгарсан байдаг.

Ийнхүү дотододоо шийдэлд хүрэлгүй хугацаа алдсан, Багануурын нүүрс пиролизын үйлдвэр эхлээгүй, “Тавантолгой түлш” ХХК түүхий эдгүй болсон гэх зэрэг шалтгаанууд нөлөөлж, ацг хугацааны хувьд давчуу байсан нь нөлөөлсөн байх” гэсэн ойлголттой л үлдэцгээсэн.

Гэтэл үнэндээ өөр таван ч компани оролцохыг оролдсон боловч чадаагүй байна. Тэдгээр таван компани орсон бол Монгол Улс, монголчууд 306 сая биш, хэдэн арван тэрбум төгрөг хэмнэх боломж байсан юм биш үү гэсэн асуулт гарах нь тодорхой. Гэвч яагаад ч юм бэ, манай тал энэ боломжоо ашиглалгүй өнгөрүүлжээ.  

Тендер зарлахын утга бол шаардлага хангасан бараа, ажил үйлчилгээг хамгийн хямд үнээр худалдаж авахын тулд л. Энэ зорилгоо биелүүлэхийн тулд тендерээ аль болох эрт зарлах, аль болох олон оролцогч өрсөлдүүлэх боломжийг нээж өгдөг. Гэтэл хагас коксын худалдан авалт дээр энэ зарчим гажууджээ.

Өнгөрсөн жилийн нийлүүлэлтийн явцад дээрх үйлдвэрийн үйл ажиллагаатай холбоотойгоор ноцтой хүндрэлүүд үүссэн. Тухайлбал, үйлдвэрлэлийн хүчин чадал хүрэлцээгүйн улмаас бүтээгдэхүүнийг өөр үйлдвэрт үйлдвэрлүүлэх шаардлага гарсан бөгөөд үүний үр дүнд шахмал түлшний чанарт мэдэгдэхүйц өөрчлөлт гарсан. Хүний амь нас үрэгдсэн тохиолдол ч олон гарсан билээ.

Түүнчлэн тус үйлдвэр нь гэрээт нийлүүлэлтийг хугацаанд нь бүрэн хангаж чадаагүйгээс түлшний хомсдол үүсэж, энэ нь иргэдийн өдөр тутмын амьдралд хүндрэл учруулан, нийгэм, эдийн засгийн хувьд ихээхэн дарамт бий болгож, “Цаашид нийлүүлэгчийг сонгон шалгаруулахдаа үйлдвэрлэлийн бодит хүчин чадал, чанарын тогтвортой байдал, гэрээний үүргээ хугацаанд нь биелүүлэх чадамжийг нэн тэргүүнд үнэлэх шаардлагатай” гэсэн шүүмжлэл гарч байв.  

Амташсан хэрээ 13 дахихын үлгэр

Энэ жиллийн тендер нь төрийн худалдан авах ажиллагааг зохион байгуулдаг tender.gov.mn цахим хуудаст байршсан боловч “Өөрчлөлтийн хүсэлт гарсан” гэдэг тайлбартай, тендерт оролцохыг хүссэн компани материалаа байршуулах боломжгүй байдалтай байгаа.

Тендерийн тусгай нөхцөлд Гэрээний ерөнхий нөхцлийн

-2.5 “Бараа нийлүүлэх газар: Тухайн улсын Монгол Улстай хиллэх төмөр замтай хилийн боомт”,

-2.10 “Бараа хүлээлгэн өгөх нөхцөл: Барааг захиалагчийн шаардсан бараа хүргэх эцсийн цэгт хүргэнэ” гэсэн заалтыг авч онцолж оруулсан.

Тусгай нөхцөл бол захиалагчийн зүгээс шаардсан, оролцогчийн зүгээс бол заавал хангасан байх ёстой нөхцөл гэж ойлгож болно.  

Өөрөөр хэлбэл, манай талаас БНХАУ-ын Хөх хотын төмөр замтай гэрээ байгуулсан байх шаардлага тавьсан.

Харин “Shaanxi Coal Chemical Industry Group Shenmu Energy Development Ltd. Wuzhou Branch” үйлдвэр тендерийг нээгээгүй байхад Хөх хотын төмөр замтай гэрээ байгуулж, урьдчилгаа төлбөр хүртэл шилжүүлсэн, энэ жилийн тендерт оролцохоор бэлтгэж буй бусад компаниуд Хөх хотын төмөр замтай гэрээ байгуулах хүсэлт гаргахад, “Зөвхөн өнгөрсөн жилийн нийлүүлэгчтэй гэрээ байгуулна, бусад компанитай гэрээ хийх боломжгүй” гэсэн хариу өгсөн байна.

Энэ бол Монголын талаас захиалагч буюу “Тавантолгой түлш” ХХК тендерийн шаардлагадаа тусгай нөхцөл бичиж, “Shaanxi Coal Chemical Industry Group Shenmu Energy Development Ltd. Wuzhou Branch” үйлдвэр нь Хятад талдаа хөх хотын төмөр замтай мөн давхар тохироо хийн бусад оролцогчдын өрсөлдөх боломжийг бодитоор хязгаарлаж, тендерийн ил тод, шударга өрсөлдөөний зарчим алдагдсан тодорхой дүр зураг.

Хамгийн харамсалтай нь, тендерт оролцогчийн тоог хааж боосноор Монгол Улс, монголчууд хохирно. Татвар төлөгчдийн хөлсөө урсган байж бүрдүүлсэн, Монголдоо үлдэж болох байсан мөнгө гадагшаа урсана. Магадгүй, хилийн цаана дахин хуваарилалтад ордог байхыг ч үгүйсгэх аргагүй.  

Уг нөхцөлд холбогдох байгууллагууд хараат бус байдлаар шалгалт хийж, тендерийн үйл ажиллагаа хууль тогтоомжийн дагуу ил тод, тэгш нөхцөлтэй явагдсан эсэхийг нягтлан тогтоох, шаардлагатай тохиолдолд хүчингүйд тооцож, бусад ААН-үүдэд саналаа өгөх боломжоор хангах нөхцлийг бүрдүүлэх ёстой.