Хаврын чуулган үргэлжилж байна.

Ээлжит нэгдсэн хуралдааны тов ёсоор  Монгол Улсын нэгдсэн төсвийн 2027 оны төсвийн хүрээний мэдэгдэл, 2028-2029 оны төсвийн төсөөллийн тухай хуулийн төсөлтэй хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийг хамгийн эхэнд хэлэлцлээ.

Уг төслийн дагах хуулиуд дунд энэ оны 10 дугаар сарын 1-ээс эхлэн мөрдөх байсан НӨАТ-ын буцаалтыг 2.5-5 дахин шатлалтай нэмэгдүүлсэн хуулийн зохицуулалтыг хүчингүй болгуулах төсөл багтсан.

Мөн Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуулийн 7.5 дахь хэсэгт заасан 3 сарын хязгаарлалт нь төсвийн тодотголыг цаг алдалгүй хийх боломжийг хязгаарлаж байгаа тул “түүний нэмэлт, өөрчлөлтийг”, “төсвийн тодотголын” гэх заалтыг хасахаар хуулийн төслийг дагуулан өргөн барьсан. Засгийн газар ингэснээр төсвийн бодлогыг эдийн засгийн бодит нөхцөлтэй уялдуулан илүү шуурхай хэрэгжүүлэх, орлого зарлагын хүндрэлд цаг тухайд нь хариу үзүүлэх эрх зүйн орчин бүрдэнэ хэмээн тайлбарлаж байна.

Тэгвэл 2026 оны төсвийн хүрээний мэдэгдэл, түүний гүйцэтгэл жилийн эцэст 4.2 их наяд төгрөгийн алдагдал хүлээх эрсдэл үүсжээ.

Монгол Улсын 2026 оны төсвийн хүрээний мэдэгдэлд тэнцвэржүүлсэн орлогыг 31,930 тэрбум төгрөг, нийт зарлагыг 32,980 тэрбум төгрөг, тэнцвэржүүлсэн тэнцлийн алдагдлыг 1,050 тэрбум төгрөг буюу ДНБ-ний 1.0 хувьд хүргэхээр баталсан.

Сангийн яамны Төсвийн бодлого, төлөвлөлтийн газраас өнгөрсөн долоо хоногт зарласан мэдээгээр эхний 4 сарын төсвийн нийт орлого 10.2 их наяд төгрөг, тэнцвэржүүлсэн орлого 8.9 их наяд төгрөг, нийт зарлага 10.3 их наяд төгрөг болж, 1.4 их наяд төгрөгийн алдагдалтай гарсан байна.

2026 оны эхний 4 сар бол жилийн гуравны нэг хувийг эзэлдэг. Иймд төсвийн гүйцэтгэл жигд хуваарилагдсан тохиолдолд жилийн төсөөллийн 33.3 хувьд ойр байх ёстой. Гэвч бодит дүр зураг үүнээс өөр байна.

Орлогын тал: Тэнцвэржүүлсэн орлого жилийн төсөөллийн ердөө 27.9 хувь биелсэн нь хүлээлтээс 5.4 нэгж хувиар хоцорч буйг харуулна. Хэрэв жилийн төсөөллөөс шууд тооцвол хагас жилийн төлөв нь 31.93×0.5=15.97 их наяд төгрөг байх ёстой ч, одоогийн хурдаар явбал ойролцоогоор 13.4 их наяд төгрөг л байх төлөвтэй. Хэрэв энэ хурдаар үргэлжилбэл, жилийн эцэст төлөвлөгөөнөөс 5.2 их наяд төгрөг дутах магадлалтай. Сангийн яамны мэдээлсэнээр орлогын талд асуудал тийм ч их биш ч нүүрсний экспортын үнэ тонн нь одоо 65 ам.доллар болсон. Энэ нь төсөвт тооцсон 70 ам.долларын түвшинд хараахан хүрэхгүй байгаа нь орлогын талд дарамт үзүүлж байна.

Зарлагын тал: Нийт зарлага жилийн төсөөллийн 31.2 хувь биелсэн нь хүлээлтэд ойр буй. Гэвч урсгал зардал — цалин, тэтгэвэр, халамж — сар бүр жигд гардаг тул жилийн 2-р хагаст хөрөнгө оруулалтын зардал нэмэгдэх үед зарлага хүлээлтээс хурдан өсөх эрсдэлтэй. Сангийн яамны мэдээлсэнээр багшийн цалин, тэтгэвэр зэрэг зардал нэмэгдсэнээр зарлагын талын дарамт өссөн.

Тэнцэл: Хамгийн ноцтой нь тэнцлийн биелэлт. Жилийн зорилтот алдагдал ердөө 1,050 тэрбум төгрөг байсан бол эхний 4 сард л 1,400 тэрбум төгрөгийн алдагдал гарч, жилийн зорилт аль хэдийн 33 хувиар хэтэрсэн. Хэрэв энэ чиг хандлагаар үргэлжилбэл, жилийн эцэст алдагдал 4.2 их наяд төгрөгт хүрч, ДНБ-ний 4.1 хувьтай тэнцэх төлөвтэй — эх төлөвлөсөн 1.0 хувь биш.

Энэ нөхцөл байдлыг харгалзан Засгийн газар 2026 оны төсөвт тодотгол хийх санаачилга гаргаад байна.

УИХ-ын 2025 оны 11 дүгээр сарын чуулганы хуралдаанаар 2026 оны төсвийг хэлэлцэх явцад олон гишүүн "хэрэгжүүлэхэд хүнд төсөв батлагдсан тул тун удахгүй тодотгол оруулж ирэх шаардлагатай" гэдгийг сануулсан байсан.

Үүнтэй холбоотойгоор Ерөнхий сайд Н.Учрал "Төсвийн хүрээг батлуулснаас хойш төсвийг гурван сарын дотор барь гэдэг бол ямар ч логикгүй зүйл. Тодотгол яагаад хийх шаардлага үүсдэг вэ гэхээр хэрэгцээ шаардлага гарч байна гэсэн үг" хэмээж, тодотголын талаар бэлдэж буйг илэрхийлсэн.

Мөн өнөөдрийн чуулганы хуралдаанаар Эдийн засаг, хөгжлийн сайд Ж.Энхбаяр дэлхийн зах зээл дээрх түүхий эдийн үнийн огцом өөрчлөлт, геополитикийн нөхцөл байдал, инфляцын дарамт, мөнгөний бодлогын чангаруулалт зэрэг нөхцөл байдлыг харгалзан төсөвт тохируулга хийх боломжийг өгөхийг хүсээд байна.

Тодотголыг өргөн барих хугацааны хувьд наадмын өмнө буюу 6-7 дугаар сарын дотор хийх төлөвтэй байгаа.

2027-2029 оны төсөөлөл өсчээ.

УИХ нь Төсвийн тухай хуулийн дагуу дунд хугацааны төсвийн хүрээний мэдэгдлийг жил бүрийн 6-р сарын 01-ний дотор хэлэлцэж, батлах ёстой. Үүнд ирэх 3 жилийн эдийн засгийн голлох үзүүлэлтийг төсөөлөн боловсруулдаг.

Засгийн газраас 5-р сарын 01-нд өргөн мэдүүлж, одоо УИХ-ын нэгдсэн чуулганаар хэлэлцэгдэж буй 2027 оны төсвийн хүрээний мэдэгдэл, 2028-2029 оны төсөөллийн тухай хуулийн төсөл дээр өнгөрсөн жил баталсан төсөөллөөс ирэх жилүүдийн үзүүлэлт өссөн нь анхаарал татаж буй.

Тэнцэлийн алдагдал өмнөх төсөөллөөс 2 дахин нэмэгдсэн нь хамгийн анхаарал татаж буй өөрчлөлт. Энэ нь Засгийн газар дунд хугацаандаа алдагдалтай төсөвтэй явахаар төлөвлөж буйг харуулна.

2026 оны төсвийн эхний 4 сарын гүйцэтгэл нь "хүлээлт ба бодит байдлын зөрүү" хэт том болж буйг харуулж байна. Орлогын тал нүүрсний үнэ доогуур байгаа, зарлагын тал цалин тэтгэврийн дарамт өндөр буй. Энэ нь жилийн эцэст 4.2 их наяд төгрөгийн алдагдал хүлээх эрсдэлийг үүсгэж байна.

Засгийн газар наадмын өмнө төсвийн тодотгол өргөн мэдүүлэх замаар асуудлыг шийдэх санаачилгыг гаргаад буй ч, тодотгол нь зөвхөн тооцоог тэнцвэржүүлэх төдийгүй орлогын суурийг өргөтгөх, зарлагын сахилга батыг хатуужуулах бодлогын алхмуудыг агуулах ёстой. Эс бөгөөс ирэх жилүүдийн төсөөлөлд харагдаж буйчлан, төсвийн алдагдал дунд хугацаандаа улам өсөн нэмэгдсээр байх юм.

Чуулганы үдээс өмнөх хэлэлцүүлэг дуусаж, дээрх хуулийн төсөлд 14.00 цагаас санал хураахаар боллоо.